孔kǒng子zǐ是shì中国Zhōng Guó历lì史shǐ上shàng最zuì有yǒu名míng的de人rén之zhī一yī。 他tā出chū生shēng在zài2500 多duō年nián前qián， 也yě就jiù是shì春chūn秋qiū时shí期qī。 那nà时shí候hòu中国Zhōng Guó分fēn成chéng很hěn多duō小xiǎo国guó家jiā， 经jīng常cháng打dǎ仗zhàng， 社shè会huì很hěn乱luàn。 所suǒ以yǐ孔kǒng子zǐ一yì生shēng都dōu在zài思sī考kǎo如rú何hé让ràng人rén们men生shēng活huó更gèng好hǎo。

Khổng Tử là một trong những người nổi tiếng nhất trong lịch sử Trung Quốc. Ông sinh ra hơn 2500 năm trước, tức là vào thời Xuân Thu. Lúc bấy giờ, Trung Quốc bị chia thành nhiều nước nhỏ, thường xuyên xảy ra chiến tranh, xã hội rất hỗn loạn. Vì vậy, cả cuộc đời Khổng Tử đều trăn trở về cách làm cho cuộc sống của con người tốt đẹp hơn.

孔kǒng子zǐ小xiǎo时shí候hòu家jiā里lǐ很hěn穷qióng， 父fù亲qīn很hěn早zǎo就jiù去qù世shì了le， 他tā和hé母mǔ亲qīn生shēng活huó很hěn辛xīn苦kǔ。 但dàn他tā从cóng小xiǎo就jiù很hěn爱ài学xué习xí， 什shén么me知zhī识shi都dōu想xiǎng弄nòng明míng白bái。 长zhǎng大dà后hòu， 他tā做zuò过guò很hěn多duō工gōng作zuò， 比bǐ如rú看kān管guǎn仓cāng库kù、 管guǎn理lǐ牛niú羊yáng。 无wú论lùn做zuò什shén么me， 他tā都dōu很hěn认rèn真zhēn负fù责zé。

Khổng Tử nhỏ tuổi đã mồ côi cha, nhà rất nghèo, mẹ con ông phải sống rất vất vả. Nhưng ông từ nhỏ đã rất ham học hỏi, bất cứ điều gì cũng muốn tìm hiểu cho bằng được. Lớn lên, ông đã làm nhiều công việc khác nhau, như trông coi kho tàng, chăn nuôi trâu bò. Dù làm bất cứ việc gì, ông cũng rất nghiêm túc và có trách nhiệm.

因yīn为wèi孔kǒng子zǐ知zhī识shi丰fēng富fù， 慢màn慢màn有yǒu人rén来lái向xiàng他tā请qǐng教jiào问wèn题tí。 后hòu来lái， 他tā成chéng为wéi中国Zhōng Guó历lì史shǐ上shàng第dì一yī个gè办bàn私sī学xué的de人rén。 那nà时shí候hòu只zhǐ有yǒu贵guì族zú的de孩hái子zi才cái能néng上shàng学xué， 孔kǒng子zǐ却què收shōu了le很hěn多duō普pǔ通tōng人rén家jiā的de孩hái子zi做zuò学生xué sheng。 他tā说shuō： “ 教jiào育yù不bú应yīng该gāi分fēn高gāo低dī贵guì贱jiàn。 ” 他tā的de学生xué sheng来lái自zì各gè个gè地方dì fang， 做zuò什shén么me工gōng作zuò的de都dōu有yǒu。

Vì Khổng Tử có kiến thức uyên bác, dần dần có người đến thỉnh giáo ông. Sau đó, ông trở thành người đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc mở trường tư. Thời đó, chỉ có con em quý tộc mới được đi học, nhưng Khổng Tử lại nhận rất nhiều học trò từ những gia đình bình dân. Ông nói: "Giáo dục không nên phân biệt sang hèn." Học trò của ông đến từ khắp mọi miền, đủ mọi ngành nghề.

孔kǒng子zǐ教jiào给gěi学生xué sheng的de东西dōng xi， 很hěn多duō是shì关guān于yú怎zěn么me做zuò人rén、 怎zěn么me与yǔ人rén相xiāng处chǔ的de。 他tā最zuì重zhòng要yào的de思sī想xiǎng是shì“ 仁rén” 。 什shén么me是shì“ 仁rén” 呢ne？ 简jiǎn单dān来lái说shuō， 就jiù是shì心xīn里lǐ有yǒu别bié人rén， 要yào爱ài别bié人rén、 尊zūn重zhòng别bié人rén。 有yǒu一yí次cì， 他tā的de学生xué sheng问wèn他tā什shén么me是shì“ 仁rén” ， 他tā说shuō： “ 克kè制zhì自zì己jǐ， 做zuò事shì符fú合hé礼lǐ的de要yāo求qiú， 就jiù是shì仁rén。 ”

Những điều Khổng Tử dạy học trò, phần lớn là về cách làm người và cách đối nhân xử thế. Tư tưởng quan trọng nhất của ông là "Nhân". "Nhân" là gì? Nói đơn giản, là trong lòng phải có người khác, phải yêu thương và tôn trọng người khác. Một lần, học trò hỏi ông thế nào là "Nhân", ông nói: "Chế ngự bản thân, hành động phù hợp với lễ nghi, đó chính là Nhân."

孔kǒng子zǐ还hái强qiáng调diào“ 礼lǐ” 。 “ 礼lǐ” 不bù只zhǐ是shì礼lǐ仪yí规guī矩jǔ， 更gèng是shì一yì种zhǒng人rén与yǔ人rén相xiāng处chǔ的de方fāng式shì。 他tā认rèn为wéi每měi个gè人rén都dōu要yào明míng白bái自zì己jǐ的de责zé任rèn， 做zuò父fù母mǔ的de要yào爱ài孩hái子zi， 做zuò孩hái子zi的de要yào孝xiào顺shùn父fù母mǔ， 做zuò君jūn主zhǔ的de要yào爱ài护hù百bǎi姓xìng， 做zuò臣chén子zǐ的de要yào对duì君jūn主zhǔ忠zhōng诚chéng。

Khổng Tử cũng rất coi trọng "Lễ". "Lễ" không chỉ là nghi thức, mà còn là cách ứng xử giữa người với người. Ông cho rằng mỗi người đều phải hiểu rõ trách nhiệm của mình: người làm cha mẹ thì phải yêu thương con cái, người làm con thì phải hiếu thảo với cha mẹ, người làm vua thì phải yêu thương dân, người làm tôi thì phải trung thành với vua.

在zài说shuō话huà做zuò事shì方fāng面miàn， 孔kǒng子zǐ有yǒu很hěn多duō教jiào导dǎo。 他tā说shuō： “ 己jǐ所suǒ不bú欲yù，勿wù施shī于yú人rén。 ” 意yì思sī是shì自zì己jǐ不bú愿yuàn意yì接jiē受shòu的de事情shì qing， 不bú要yào强qiáng加jiā给gěi别bié人rén。 这zhè句jù话huà到dào今jīn天tiān还hái被bèi全quán世shì界jiè的de人rén引yǐn用yòng。 他tā还hái说shuō： “ 学xué而ér时shí习xí之zhī，不bú亦yì说shuō乎hū？” 意yì思sī是shì学xué习xí新xīn知zhī识shi， 然rán后hòu经jīng常cháng复fù习xí， 这zhè不bú是shì很hěn愉yú快kuài的de事shì吗ma？

Trong lời ăn tiếng nói và hành động, Khổng Tử có rất nhiều lời dạy. Ông nói: "Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân" (Điều mình không muốn, đừng làm cho người khác). Câu nói này đến nay vẫn được mọi người trên thế giới trích dẫn. Ông còn nói: "Học nhi thời tập chi, bất diệc thuyết hồ?" (Học kiến thức mới rồi thường xuyên ôn tập, chẳng phải là điều rất vui sao?)

孔kǒng子zǐ很hěn希xī望wàng把bǎ自zì己jǐ的de想xiǎng法fǎ用yòng在zài治zhì国guó上shàng， 让ràng更gèng多duō人rén过guò上shàng好hǎo日rì子zi。 他tā带dài着zhe学生xué sheng周zhōu游yóu列liè国guó， 走zǒu了le很hěn多duō地方dì fang， 向xiàng各gè国guó的de君jūn主zhǔ介jiè绍shào自zì己jǐ的de主zhǔ张zhāng。 但dàn那nà时shí候hòu的de君jūn主zhǔ们men更gèng想xiǎng要yào打dǎ仗zhàng、 扩kuò大dà地dì盘pán， 对duì孔kǒng子zǐ的de想xiǎng法fǎ不bú太tài感gǎn兴xìng趣qù。 孔kǒng子zǐ在zài路lù上shang遇yù到dào过guò很hěn多duō困kùn难nán， 有yǒu时shí被bèi人rén追zhuī赶gǎn， 有yǒu时shí没méi有yǒu饭fàn吃chī。 但dàn他tā从cóng不bú放fàng弃qì自zì己jǐ的de理lǐ想xiǎng。

Khổng Tử rất mong muốn áp dụng tư tưởng của mình vào việc trị quốc, để nhiều người có cuộc sống tốt hơn. Ông đã dẫn học trò chu du khắp các nước chư hầu, đi nhiều nơi để trình bày chủ trương của mình với các vị vua chúa. Nhưng các vị vua thời đó muốn đánh trận và mở rộng lãnh thổ hơn, nên không mấy hứng thú với tư tưởng của Khổng Tử. Trên đường đi, Khổng Tử gặp rất nhiều khó khăn, có khi bị đuổi bắt, có khi không có cái ăn. Nhưng ông chưa bao giờ từ bỏ lý tưởng của mình.

在zài周zhōu游yóu列liè国guó十shí几jǐ年nián后hòu， 孔kǒng子zǐ回huí到dào家jiā乡xiāng， 专zhuān心xīn整zhěng理lǐ古gǔ书shū、 教jiào育yù学生xué sheng。 他tā把bǎ古gǔ代dài的de诗shī歌gē、 历lì史shǐ文wén献xiàn整zhěng理lǐ成chéng书shū， 还hái编biān写xiě了le一yì本běn历lì史shǐ书shū叫jiào《 春chūn秋qiū》 。 这zhè些xiē书shū后hòu来lái成chéng为wéi中国Zhōng Guó文wén化huà的de宝bǎo贵guì财cái富fù。

Sau hơn chục năm chu du khắp các nước, Khổng Tử trở về quê hương, chuyên tâm chỉnh lý sách cổ và giáo dục học trò. Ông biên tập các tác phẩm thơ ca, văn hiến lịch sử thời cổ, và còn viết một cuốn sách lịch sử tên là "Kinh Xuân Thu". Những cuốn sách này sau này trở thành kho báu quý giá của văn hóa Trung Quốc.

孔kǒng子zǐ活huó到dào70 多duō岁suì。 他tā去qù世shì的de时shí候hòu， 学生xué sheng们men都dōu很hěn伤shāng心xīn， 很hěn多duō人rén在zài他tā墓mù旁páng盖gài房fáng子zi住zhù下xià， 守shǒu孝xiào三sān年nián。 后hòu来lái， 学生xué sheng们men把bǎ孔kǒng子zǐ平píng时shí说shuō的de话huà记jì下xià来lái， 编biān成chéng一yì本běn书shū， 就jiù是shì《 论lún语yǔ》 。 这zhè本běn书shū虽suī然rán不bú厚hòu， 但dàn里lǐ面miàn的de话huà流liú传chuán了le两liǎng千qiān多duō年nián， 直zhí到dào今jīn天tiān还hái有yǒu很hěn多duō人rén在zài读dú。

Khổng Tử sống đến hơn 70 tuổi. Khi ông qua đời, các học trò đều rất đau buồn, nhiều người dựng nhà ở bên cạnh mộ ông để chịu tang trong ba năm. Sau đó, các học trò đã ghi chép lại những lời Khổng Tử thường nói thành một cuốn sách, đó chính là "Luận Ngữ". Cuốn sách này tuy không dày, nhưng những lời trong đó đã lưu truyền hơn hai nghìn năm và vẫn được nhiều người đọc cho đến ngày nay.

孔kǒng子zǐ去qù世shì后hòu， 他tā的de思sī想xiǎng越yuè来lái越yuè受shòu重zhòng视shì。 汉hàn朝cháo的de时shí候hòu， 皇huáng帝dì把bǎ儒rú家jiā思sī想xiǎng作zuò为wéi国guó家jiā的de指zhǐ导dǎo思sī想xiǎng。 从cóng那nà时shí起qǐ， 孔kǒng子zǐ的de书shū成chéng了le读dú书shū人rén必bì须xū学xué习xí的de课kè本běn， 考kǎo试shì也yě主zhǔ要yào考kǎo这zhè些xiē内nèi容róng。

Sau khi Khổng Tử qua đời, tư tưởng của ông ngày càng được coi trọng. Vào thời nhà Hán, hoàng đế lấy Nho giáo làm hệ tư tưởng chỉ đạo của đất nước. Từ đó, sách của Khổng Tử trở thành sách giáo khoa bắt buộc đối với người đi học, và các kỳ thi cũng chủ yếu dựa trên những nội dung này.

现xiàn在zài， 世shì界jiè上shàng很hěn多duō国guó家jiā都dōu建jiàn立lì了le“ 孔kǒng子zǐ学xué院yuàn” ， 教jiào外wài国guó人rén学xué中zhōng文wén、 了解liǎo jiě中国Zhōng Guó文wén化huà。 孔kǒng子zǐ说shuō的de话huà， 比bǐ如rú“ 三sān人rén行xíng，必bì有yǒu我wǒ师shī焉yān” （ 三sān个gè人rén一yì起qǐ走zǒu， 其qí中zhōng一yí定dìng有yǒu可kě以yǐ当dāng我wǒ老lǎo师shī的de人rén） ， 提tí醒xǐng我wǒ们men要yào向xiàng别bié人rén学xué习xí； “ 温wēn故gù而ér知zhī新xīn” （ 复fù习xí旧jiù知zhī识shi能néng有yǒu新xīn发fā现xiàn） ， 告gào诉sù我wǒ们men学xué习xí方fāng法fǎ很hěn重zhòng要yào。

Ngày nay, nhiều nước trên thế giới đã thành lập "Học viện Khổng Tử" để dạy tiếng Trung và giới thiệu văn hóa Trung Quốc cho người nước ngoài. Những câu nói của Khổng Tử như "Tam nhân hành, tất hữu ngã sư yên" (Ba người đi cùng, ắt có người có thể làm thầy tôi) nhắc nhở chúng ta hãy học hỏi người khác; "Ôn cố nhi tri tân" (Ôn lại kiến thức cũ để biết thêm điều mới) cho chúng ta thấy phương pháp học tập rất quan trọng.

孔kǒng子zǐ是shì个gè普pǔ通tōng人rén， 但dàn他tā用yòng一yì生shēng追zhuī求qiú知zhī识shi和hé理lǐ想xiǎng， 努nǔ力lì让ràng世shì界jiè变biàn得de更gèng好hǎo。 他tā不bù只zhǐ是shì个gè历lì史shǐ人rén物wù， 更gèng像xiàng一yí位wèi永yǒng远yuǎn活huó在zài书shū里lǐ的de老lǎo师shī， 随suí时shí给gěi我wǒ们men提tí醒xǐng和hé帮bāng助zhù。

Khổng Tử là một người bình thường, nhưng ông đã dùng cả cuộc đời để theo đuổi tri thức và lý tưởng, nỗ lực làm cho thế giới tốt đẹp hơn. Ông không chỉ là một nhân vật lịch sử, mà còn giống như một người thầy sống mãi trong sách vở, luôn sẵn sàng nhắc nhở và giúp đỡ chúng ta.